Çini Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Çini Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Tarihimizin ve kültürümüzün önemli bir ürünü olan çini sanatını merak ediyorsanız, bu yazımıza hoş geldiniz.

Ülkemizde daha çok Kütahya, Afyon, İznik gibi belli bölgelerle özdeşleşen ancak geçmişten günümüze Türk sanatları dendiğinde önemli bir yere sahip olan çini sanatı artık evlere kadar giriyor. Siz de, çini nedir öğrenmek ve kendiniz evinizde çiniile uğraşmak istiyorsanız, detaylara birlikte bakalım.

Çini Sanatı Nedir?

Geleneksel bir Türk sanatı olan çini, cam ve seramik karıştırılarak ortaya çıkartılan veya sırlanarak bir yüzü pürüzsüz ve su geçirmez hale gelerek mimari tasarımdan obje tasarımına farklı alanlarda, pek çok farlı şekil verilerek kullanılan plaka ve levhalardır. Çini, tarihi izlerini mimaride Büyük Selçuklu Devleti dönemine kadar bırakmıştır. Kimi tarihçi ise Karahanlılara dayandırarak çiniyi bin yıldan fazla geçmişi olan bir kültür sayar. Bölgeden bölgeye farklı desen, renk ve tekniklerle işlenen çiniler, sırlı boya, mozaik, sır altı boya gibi teknikler ve dönemin özelliğine bağlı olarak öne çıkan renkler sunmuşlardır. Çini desenleri ise yine çağın ruhuna uygun olarak geometrik ve simetrik desenlerden, akışkan ve yuvarlak desenlere, geleneksel veya dışavurumsal olmak üzere farklı üsluplarla işlenmiştir.

Çini Desenleri Nasıldır?

Çini desenlerinde ustalar doğadan esinlendikleri gibi, soyut görüntü ve tasvirler üzerinden de ilerlemişlerdir. Çini desen başlıklarını dört ayrı grupta incelersek, bunları doğa bazlı yani bitkisel, hayvansal motifli çiniler olarak, soyut bazlı olanları da geometrik motifler ve geçme motifleri olarak tanımlayabiliriz. Bitki desenleri yaprak, ağaç, yemiş içerikli olabildikleri gibi, kökeni belli olmayacak kadar sterilize edilmiş çiçek desenleri bulunmaktadır. Hayvan figürleri arasında Selçuklu döneminde benimsenen kartal, güvercin gibi flamasal imgeler yanı sıra, Orta Asya şaman döneminden kalan hayvanların kanat, kafa gibi uzuvları, efsanevi ve mitolojik anlatımlardan esinlenen ejderha, canavar gibi rumi motifler de bulunur.

Sembolik motifler özellikle İslamın gelişiyle birlikte arabik bir hal alırken, zencerek denilen geçme çini motifleri halka veya iç içe geçen örüntülerle oluşturulur.

Çini Nasıl Yapılır?

Çiniler, özel bir seramik hamurundan pişirilerek dış yüzeyine çini boyaları ile motifler işlendikten sonra sırlanarak elde edilir. Sır üstü ve sır altı olmak üzere iki ayrı boyama tekniği kullanılır. Levha çiniler tek parka levha halinde, küçük çiniler ise mozaik çini olarak küçük parçalar halinde üretilir. Sıraltı tekniğinde pişmiş toprağın üzerine ince astar tabakası çekilerek, süslemeler astarın üzerine yapıldıktan sonra çini seramik sırlanır. Sır üstü teknikte ise saydam olmayan sırla kaplanan seramik fırında pişirilir, boya ile süslemeleri tamamlandıktan sonra ikinci bir fırınlanma yapılır.

Evde Çini Boyama Nasıl Yapılır?

Evinizin boş duvarını çini tabak ile renklendirmek veya vitrininizi tamamlayacak çini vazo ile taçlandırmak isterseniz, kadim çini sanatından faydalanabilirsiniz. Bunun için ihtiyacınız olan çini malzemeleri çiniye uygun hazırlanmış seramiklevha veya kalıp dışında, uygun boy fırçalar, boya kabı, çini boyası , boya kabı, sır boyalar, su kabı ve süngerdir. Parşomen kağıdına aktardığınız uygun büyüklükteki beğendiğiniz deseni, parşomenin kontürlerini açarak ve deseni tamamlayarak kullanabilirsiniz. Veya stensil olarak hazır bulduğunuz bir deseni, seramik üzerine desen olarak geçirin. Bu deseni istediğiniz renklerde –bunlar mavi, yeşil gibi klasik renkler de olabilir, hayal gücünüze bağlı olarak daha karışık renkler de- üzerinden geçerek boyayın. Sonrasında sır boyaları ile üzerinden geçerek çini boyama kısmını tamamlayın. Çininiz geleneksel olarak sırlandıktan sonra fırınlanacaksa bir seramik fırınında yolculuğunu tamamlayıp, bu çini vazolar ve benzeri tasarımlar evinizin vazgeçilmezi olacaktır.