Ekran Parlaklığından Gözlerinizi Koruma Yolları

Ekran Parlaklığından Gözlerinizi Koruma Yolları

629
main

Ekran parlaklığı genellikle cihazların ekran kalitesini gösteren kriterlerden biri olsa da bazı zararları da söz konusu olabiliyor. Günümüzde mobil cihazların da hayatımızda geniş bir yer kaplaması sebebiyle, bilgisayar başında oturduğumuz süreye ek olarak ekranlara baktığımız süre daha da uzamış oldu. Elbette bu durumun getirdiği bazı dezavantajlar da söz konusu. Göz kuruluğu ve göz yorgunluğu gibi bazı sonuçların önüne geçmek için yapmanız gerekenleri bu yazımızda paylaşıyoruz. 

Bilgisayarınızın veya tabletinizin ekranına saatlerce baktığınız bir günün ardından gözlerinizin ağrıdığını ve yorulduğunu hissettiğiniz oldu mu? Bu durumun temel nedeni, bir ekranın ardında bulunan arkadan aydınlatma ışığına bakmanın saatlerce düşük yoğunluklu bir ampule bakmak gibi bir şey olması.

Üstelik bu ekranlar gözlerinizi yormakla kalmıyor, uykunuzu da kaçırabiliyor. Bu etkinin nedeniyse ekranların melatonin hormonunu baskılayan “mavi ışık” üretmeleri. Melatonin, vaktinde uykunuzun gelmesini sağlayan bir hormon. Mavi ışık yalnızca geceleri uykumuzun gelmesinin önüne geçmekle kalmıyor, uykuya daldığımızda bile rahatsız bir uykuya neden oluyor. Bu yazıda bu zararlı ışığın etkilerini, sizi ve gözlerinizi çok daha rahatlatacak biçimde nasıl en aza indirebileceğinizi gösteriyoruz. 

Odanızdaki ışığı iyileştirin

Bu aslında basit bir ipucu gibi görünse de ilk yapmanız gereken şey bilgisayarınızı kullandığınız ortamın iyi aydınlatıldığından emin olmak. İyi bir ortam aydınlatması, ekranın zararlı etkilerinin dağıtılmasına yardımcı olur. Etrafınızdaki lambalar, ışıkları doğrudan ekranınıza yansımayacak şekilde yerleştirilmeli. Aksi bir durumda ortaya çıkan yansımalar ve parlaklık gözlerinizi rahatsız eder. Mümkünse floresan lamba kullanmayın çünkü bunlar özellikle hassas gözlere sahip olanlar için konforlu olmayan bir ışıklandırma yaratır.

Lambanızın yerini değiştirseniz de ekranınızdaki yansımalar ve parlaklık geçmiyorsa o halde mat bir ekran koruyucu film alabilir, onu dizüstü bilgisayar veya tabletinizin ekranına yapıştırabilirsiniz. Merak etmeyin, bu tarz ürünler ekranınıza zarar vermez ve gerekirse kolayca sökülebilir. “Ekran koruyucu film” şeklinde bir arama yaparak çeşitli alışveriş sitelerinde, çeşitli boylarda ve fiyatlarda birçok ürüne ulaşabilirsiniz. Doğru boydaki ürünü seçtiğinizden emin olun.

Ekran ayarlarını en iyi hale getirin

Çoğu monitör varsayılan olarak en yüksek veya en yükseğe yakın parlaklığa ayarlıdır. Bu ayar, çok aydınlık bir ofis veya mağaza ortamı için ideal olabilir ama ev kullanımı için fazla yüksektir. Gözlerinize biraz rahat vermek adına parlaklık (brightness) ayarını %10’luk adımlar halinde azaltın, bilgisayarı birer saat bu şekilde kullanmayı deneyin ve en rahat ettiğiniz düzeyi bulmaya çalışın.

Örneğin biz, satın aldığımızda %90 parlaklıkta gelen monitörümüzü yazı yazarken %20’ye kadar düşürüyor, internette gezinirken %40’a, film izlerken ve oyun oynarken %60’a çıkarıyoruz. Monitörünüzde büyük ihtimalle bu tarz modları kolayca seçebileceğiniz bir düğme vardır, yani parlaklığı her seferinde elle ayarlamanız gerekmeyebilir. Dizüstü bilgisayarlarda ise parlaklık genellikle Fn tuşuyla birlikte basacağınız bir F tuşuyla ayarlanır.

Aynı durum telefonunuz ve tabletinizin ekranları için de geçerli ama bu sefer parlaklık düzeyini cihazınızın fiziksel düğmeleriyle değil de işletim sistemi üzerinden ayarlamanız gerekiyor. Android’de parlaklık ayarlarına erişmek için ekranın en üstünden aşağı doğru kaydırın. iOS işletim sistemli iPhone ve bazı monitörlerde mavi ışığı azaltan göz koruma modları bulunuyor.

iPad’lerde ise en alttan yukarıya doğru kaydırın. Ekrandaki metinleri okurken zorlanıyorsanız gözleriniz daha çabuk yorulur. Metinlerin ve öğelerin boyutlarını biraz büyütmek hayatınızı kolaylaştırabilir. Windows 8 ve 10’da bunu yapmak için masaüstünüzde boş bir yere sağ tıklayıp “Görüntü ayarları”nı seçin, karşınıza gelen “Metin, uygulama ve diğer öğelerin boyutunu değiştir” sürgüsünü bir adım sağa doğru çekin. Ayrıca birçok programda (örn. web tarayıcınızda ve Word’de) metin boyutlarını değiştirmek için klavyenizdeki Ctrl tuşuna basarken fare tekerleğini çevirebilir veya klavyeden “+” ve “-” tuşuna basabilirsiniz.

Monitörünüzü değiştirin

Masaüstü bilgisayar kullanıyorsanız ve tüm sistemi paket halinde, monitörle birlikte aldıysanız monitörün iyi bir model olma ihtimali düşüktür. Sistem toplayıcıları genellikle (oyuncu PC’leri dışında) ucuz monitörler kullanma, böylece toplam fiyatı düşürme eğilimindedir. Monitörünüz gerçekten kötüyse ve eskidiyse yeni ve kaliteli bir monitör almak bilgisayar kullanırken alacağınız keyfi artırırken gözlerinizi de rahata kavuşturabilir. Bu noktada marka tavsiyesinde bulunmak istemiyoruz ama parlak yerine mat ekran kaplamalı modelleri tercih etmenizi önerebiliriz. Hâlâ tüplü (CRT) monitör kullananlar bile olduğunu biliyoruz. Lütfen gözlerinize bir iyilik yapın ve onları artık bırakın.

Ücretsiz yazılımlar kullanın

F.lux: F.lux, ekranınızı güneşin gündüz ve gece döngüsüne uygun bir hale getirmek için onun renk sıcaklığını düzenliyor. Bu aracın en işlevsel yanı, ekranınızın akşamları yaydığı mavi ışık miktarını en aza indirmek ve bunun yerine daha az zararlı olan kırmızı ışığı koymak. Araç, bu doğrultuda ekranınızı sakinleştirici bir günbatımı rengine ayarlıyor ve bu da iyi bir gece uykusu için harika bir ön hazırlık.

F.lux’ın ayarlarına programın bildirim alanındaki simgesine tıklayarak erişebilirsiniz. Burada günbatımı parlaklığının ne kadar karanlık olması gerektiğine karar verebilir ve renklerin hangi hızda (20 saniye de mi yoksa bir saati aşan bir süreçte mi) değişeceğini seçebilirsiniz. F.lux’a alışmanız biraz zaman alabilir çünkü renklerde oldukça radikal bir değişiklik yapıyor. Uyku konusunda faydalı olup olmadığını ise siz karar vereceksiniz.

Eyeleo: EyeLeo, bilgisayarınızdan bir süre uzaklaşmanıza yardımcı olan bir “mola alma” hatırlatıcısı. Belli aralıklarla ekranınızda beliren “sevimli” bir leopar, bu molalar esnasında yapabileceğiniz göz egzersizlerini gösteriyor. İsteğe bağlı bir “sıkı mod” (strick mode) ise PC’nizi gerçekten kilitliyor ve uyarıyı görmezden gelip işinize devam etmek yerine zorunlu bir ara vermenizi sağlıyor.

Oldukça kolay bir kullanıma sahip olan EyeLeo, bu araların sıklığını ve uzunluğunu belirlemenize olanak tanıyor. EyeLeo’nun sıkı modu, PC’nizi belli bir süre boyunca kilitleyerek sizi başka yere bakmaya zorluyor. 

Pangobright: PangoBright monitörünüzün parlaklık düzeyini, normalde monitörün kendisinin ve Windows’un ayarlarının izin verdiği minimum değerlerin de ötesinde azaltmanızı sağlıyor. Programı yükledikten sonra bildirim alanında (Görmek için genişletme okuna tıklamanız gerekebilir.) PangoBright’ın simgesini göreceksiniz. Parlaklık düzeyini ayarlamak için PangoBright simgesine tıklayın ve ardından mevcut parlaklık üzerinden %100’den %20’ye kadar bir düzey belirleyin.

PangoBright’ın sağladığı bir diğer işlev de çok sayıda monitör düzenlemesinin bir parçası olan farklı ekranlar üzerindeki parlaklığı kontrol etme imkânı. PC’nize bağlı birden fazla ekran varsa her ekran için ayarları ayrı ayrı değiştirmek için “Affect Monitor 1” veya “Affect Monitor 2”ye tıklayabilirsiniz. Bu yazılım aslında karanlık ortamlarda (tiyatro salonu, gece kulübü vb.) çoklu monitörle çalışan kişiler için tasarlanmış ama evde kullanmamanız için bir sebep yok. 

Tablet mi, e-kitap okuyucu mu?

Telefon ve tabletinizde de e-kitap okuyabilirsiniz ama e-kitap okuyucular (Kısaca e-okuyucu da deniyor.) gözlerinize çok daha nazik davranır.

E-kitap okuyucuların ekranı, kâğıdı taklit edecek şekilde tasarlanmıştır. Tıpkı kâğıt gibi, doğrudan güneş ışında bile yansıma yapmazlar. Hatta Kobo Aura H2O gibi bazı modeller su geçirmezlik özelliği sayesinde havuz ve deniz kenarında rahatlıkla kullanılabilir.

Giriş düzeyindeki modeller dışında çoğu e-kitap okuyucu arkadan aydınlatma ışığı da vardır. Böylece yatarken de gece lambasını açmadan kitabınızı okumayı sürdürebilirsiniz. . Bu ışıklar tablet aydınlatması gibi gözleri rahatsız etmez, yani birkaç sayfa okuduktan sonra rahat bir uyku çekebilirsiniz.

Yazar Hakkında

Gazeteciliğe 1996'da, PC Magazine Türkiye’de muhabir olarak başlayan Erdal Kaplanseren; Yeni Yüzyıl, Milliyet, Vatan, Posta ve Hürriyet gazetelerinde teknoloji yazarlığı ve editörlüğü yaptı. PC Magazine, .net ve PCnet gibi dergilerde editörlük ve yayın yönetmenliği görevlerini yürüttü. Kariyerine Radyo Kozmos, NTV Radyo ve CNBC-e ile farklı mecralar ekledi. Hürriyet ve Doğan Burda gruplarında dijital yayıncılık konusunda görevler aldı, yöneticilik yaptı. 2014'te Doğan Grubu'ndan ayrılarak kendi içerik girişimi olan Layka'yı kurdu. Dijital yayıncılık hizmetlerinin yanı sıra Tekno TV adlı video blogu ile Teknolog.com adlı teknoloji haber blogunu hazırlıyor.

İlgili Yazılar